DI TÍCH
1. MIẾU BÀ NGŨ HÀNH
* DI TÍCH KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT CẤP TỈNH: MIẾU BÀ NGŨ HÀNH
Miếu Bà Ngũ Hành (xã Long Thượng, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An) là một di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Tọa lạc bên bờ Rạch Tràm, đối diện chợ Long Thượng, ngôi miếu cổ này là một thiết chế văn hóa làng xã hình thành trong quá trình khai hoang, lập làng của cư dân địa phương.
Miếu thờ năm yếu tố vật chất theo thuyết Âm Dương Ngũ Hành được tín ngưỡng hóa thành năm vị phúc thần là Ngũ Hành Nương Nương. Dân gian tin rằng các vị có quyền năng trong các lĩnh vực liên quan đến vàng, bạc (kim), gỗ, cây (mộc), sông nước (thủy), củi lửa (hỏa) và đất đai (thổ), giúp mưa thuận gió hòa, bảo hộ nghề nghiệp.
Với diện tích khoảng 500m², Miếu Bà Ngũ Hành vẫn giữ được nét cổ kính qua kiến trúc tứ trụ truyền thống kiểu đình làng, mái ngói âm dương, nóc trang trí các mô típ cổ điển như "lưỡng long tranh châu", "nhựt nguyệt" dù đã được trùng tu vào năm 1950. Miếu được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh năm 1997 (theo Quyết định số 400/UBQĐ ngày 22/2/1997).
Đối tượng thờ chính là Ngũ Hành Nương Nương được thể hiện trên tranh nổi bằng gỗ, sơn màu, hình vuông. Vị trí của mỗi bà được bài trí theo màu áo và phương hướng Đông (Mộc), Nam (Hỏa), Trung ương (Thổ), Tây (Kim), Bắc (Thủy). Qua lối phối tự các vị trong bài trí thờ tự, có thể thấy sự dung hợp tín ngưỡng tại đây. Ngũ Hành Nương Nương, tuy có nguồn cội sâu xa từ triết lý Âm Dương-Ngũ Hành của Khổng giáo, Lão giáo ở Trung Hoa xưa, nhưng về cơ bản mang yếu tố Việt.
Các đối tượng phối tự trong miếu là một hệ thống cấu trúc như trong một ngôi đình Nam Bộ, bao gồm: Tả ban, Hữu ban, Tiền hiền, Hậu hiền, Tiên sư, Thái giám Bạch mã, Thanh Long Bạch Hổ... Bên cạnh đó là Phật Quan Âm Bồ Tát và các đối tượng thờ gốc Hoa do quá trình cộng cư như Quan Thánh Đế Quân, Thiên Hậu Thánh Mẫu. Đặc biệt, Nguyễn Hữu Tình, người được tương truyền đã chiêu mộ nghĩa binh địa phương chống Pháp trong phong trào Trương Định và hy sinh, cũng được nhân dân tôn kính lập bài vị thờ trong miếu. Toàn bộ được tôn trí hài hòa trong chánh điện với hoành phi, câu đối, câu liễn, lỗ bộ được chạm trổ tinh vi, vàng son rực rỡ, thể hiện giá trị văn hóa vật chất, tinh thần tinh túy nhất của cộng đồng địa phương trong quá khứ.
* DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ QUỐC GIA: LỄ VÍA BÀ NGŨ HÀNH
Lễ hội Vía Bà Ngũ Hành, hay còn gọi là lễ cầu an, được tổ chức tại Di tích Kiến trúc Nghệ thuật Miếu Bà Ngũ Hành ở xã Long Thượng, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Đây là một lễ hội tín ngưỡng dân gian quan trọng, thờ cúng Ngũ Hành Nương Nương – vị thần được người dân tin rằng có quyền năng trong ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), mang đến mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an. Lễ hội còn là dịp để cộng đồng tưởng nhớ và tri ân những bậc tiền hiền, hậu hiền, cùng các anh hùng liệt sĩ đã có công khai phá và bảo vệ quê hương. Lễ hội này đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia theo Quyết định số 4467/QĐ-BVHTTDL ngày 19 tháng 12 năm 2014.
Lễ hội Vía Bà Ngũ Hành diễn ra thường niên trong bốn ngày, từ ngày 18 đến 21 tháng Giêng Âm lịch. Đây là thời điểm sau Tết Nguyên Đán và Rằm tháng Giêng, thu hút hàng chục ngàn người dân và khách hành hương tham gia.
* Diễn trình nghi lễ
Các nghi lễ chính trong Lễ hội Vía Bà Ngũ Hành bao gồm:
- Ngày 18 tháng Giêng:
+ Thực hiện các nghi thức khai mạc như Lễ Khai môn thượng kỳ, Lễ Mộc Dục, Lễ Khai chung cổ.
+ Hương chức đình Long Thượng và miếu Kim Điền tiến hành cúng Bà.
+ Lễ Khai mạc lễ hội do chính quyền địa phương tổ chức.
+ Tiếp đón quan khách và khách thập phương đến chiêm bái Ngũ Hành Nương Nương.
- Ngày 19 tháng Giêng:
Diễn ra hát Bóng rỗi và múa bóng nhằm ca tụng sự linh thiêng và công đức của Bà.
- Ngày 20 tháng Giêng:
+ Tiến hành Lễ Túc yết.
+ Tiếp tục hát Bóng rỗi và múa bóng.
+ Biểu diễn hát chặp Địa Nàng.
- Ngày 21 tháng Giêng:
+ Thực hiện Lễ Đoàn Cả.
+ Ban Hội Hương và Ban Quản lý Di tích họp tổng kết lễ hội.
+ Lễ vật và các hoạt động khác
Lễ vật cúng chủ yếu là các sản phẩm nông nghiệp địa phương như thịt (đặc biệt là heo Yết, khoảng một tạ, theo lệ xưa là heo đen tuyền), xôi, trà, rượu, bánh và trái cây theo mùa. Bên cạnh các nghi lễ trang nghiêm, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật dân gian đặc sắc như xiếc, văn nghệ và đặc biệt là hát bóng rỗi – một hình thức diễn xướng tổng hợp độc đáo mang đậm dấu ấn giao thoa văn hóa Chăm, Hoa và Việt. Một điểm nhấn khác là bữa cơm thân mật, được người đi lễ gọi là "ăn để lấy lộc Bà", thể hiện tinh thần cộng đồng sâu sắc.
Lễ hội Vía Bà Ngũ Hành Long Thượng là sự kiện văn hóa tín ngưỡng quan trọng, thể hiện đời sống tinh thần phong phú và truyền thống đoàn kết của cộng đồng địa phương.
2. DI TÍCH LỊCH SỬ CẤP TỈNH ĐÌNH PHƯỚC LÝ
Là ngôi đình mang tên của Tổng Phước Lý được thành lập vào giữa thế kỷ 19. Đình được xem là đình chánh của làng, là nơi lưu giữ những tập tục cổ truyền qua các nghi lễ nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu tinh thần cộng đồng theo tín ngưỡng dân gian.
Đình Phước Lý là một quần thể kiến trúc gồm cổng đình, võ ca, chánh điện và hậu tổ. Đình nằm trong khuôn viên cây xanh có nhiều bóng mát, đặc biệt trong khuôn viên còn có một số cây Gừa lá sum xuê, gốc to, nhiều rễ ăn thòng xuống đất tạo thành nhánh trông rất đẹp mắt.
Đình Phước Lý là chốn linh thiêng, lưu giữ những truyền thống, tập tục, lễ hội cổ truyền qua nhiều thế hệ, bảo tồn những nghi thức trong lễ hội, còn là nơi thờ tự ông Võ Duy Ninh (1804-1859) - Tổng đốc Thành Gia Định tuẫn tiết vì không tròn trách nhiệm bảo vệ thành năm 1859 - vị chỉ huy cao cấp có công chống Pháp ngay từ ngày mới xâm lược.
Hàng năm, đình Phước Lý diễn ra ba lễ hội chính là: Kỳ Yên (16-17/1 âm lịch), Tống Phong (16/3 âm lịch), Cầu bông (16/10 âm lịch) có tác dụng củng cố mối gắn kết cộng đồng, thắt chặt tình đoàn kết, tương thân, tương ái góp phần nâng cao được tinh thần của nhân dân địa phương. Ngoài ra, đình còn là nơi ghi dấu những sự kiện lịch sử quan trọng của địa phương trong thời kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.
Với những ý nghĩa lịch sử đó, Đình Phước Lý đã được Ủy Ban nhân dân tỉnh Long An công nhận di tích lịch sử Cấp tỉnh theo Quyết định số 1602/QĐ-UBND ngày 07/7/2009.